Het christelijke geloof in Nederland staat op de tocht. Terwijl het kerkbezoek terugloopt en de mazelenepidemie de publieke opinie beïnvloedt, sloopt de politiek aloude morele ankerpunten. Per 1 juli verloor de zondagsrust terrein aan de koopzondag. In april schafte de Tweede Kamer het verbod op godslastering af. En nog weer een maand eerder besloot de orthodoxe politieke partij SGP, onder druk van justitie, om vrouwen toe te laten tot de kieslijsten.
Wat betekenen deze verschuivingen voor mensen in Werkendam, de protestants-christelijke enclave aan de rand van de Biesbosch, gelegen in Noord-Brabant maar ook in de biblebelt?
Hoe behoudt de christelijke gelovige hier zijn identiteit nu landelijk bakens verzet worden?
Op zoek naar antwoorden gingen drie jonge verslaggevers voor het Brabants Dagblad een week lang op pad in Werkendam. Zij hoorden hoe blasfemiewet, koopzondag en het vrouwenstandpunt van de SGP zeker onderwerp van gesprek zijn, maar geen negatief effect hebben op de geloofsbeleving. En in een dorp waar tachtig procent van de elfduizend inwoners nog naar de kerk gaat, denkt geen winkelier er aan om op zondag de deuren open te gooien.
Half omringd door water lijkt Werkendam letterlijk wat afgesloten van de omringende wereld, met de grote buren Gorinchem en Dordrecht. Inwoners ervaren het dorp meer als een fijne thuishaven dan als een geïsoleerd, protestants bolwerk. Zij kijken om zich heen, óók naar de veranderingen, maar houden massaal vast aan hun geloofsopvatting, zonder discussie.
In dit magazine komen zes maatschappelijk betrokken Werkendammers aan het woord. Hun visies lopen niet helemaal parallel maar over één ding zijn zij het eens: het protestantisme in Werkendam blijft hoe dan ook bestaan.
“De politiek ruimt de laatste restanten van het christelijk geloof op. Ik kan Nederland niet meer christelijk noemen, al heeft het wel die wortels. Ik betwijfel overigens of het opheffen van de blasfemiewet (verbod op godslastering - redactie) effect heeft. Het verbod op groepsbelediging zal als vangnet dienen. Maar van de opheffing gaat zeker symboliek uit.
In de prediking is aandacht voor wat er om ons heen gebeurt. We sluiten onze ogen niet en zijn zeker niet geïsoleerd. Als advocaat kom ik ook overal. God roept ons daartoe ook op. Hij zegt: ‘je moet in de wereld staan, maar niet van de wereld zijn.’
Godsdienst moet worden uitgebannen, is de algehele opvatting. Het is zorgelijk dat men dit soort symbolische statements wil maken. Ik kan me voorstellen dat gelovigen zich daar druk om maken. Er zijn mensen die de barricades op willen, maar ik kies ervoor mijn handen te sluiten. We hebben hier geen blijvende stad, maar zijn op doorreis naar de eeuwigheid.
Ik begrijp veel maatregelen wel, maar begrip hebben is iets anders. De SGP moet de juridische werkelijkheid accepteren (geen onderscheid op grond van ras of geslacht - red.), dat begrijp ik. Toch redeneer ikzelf vanuit de bijbel. De vrouw heeft de mooie taak om binnen het gezin actief te zijn, de man moet de kartrekker van het gezin zijn. Het belangrijkste is dat de kinderen thuis worden opgevoed.
Afhankelijkheid van God is verkieslijker dan te vertrouwen op overheid, onderwijs of politiek. Als je op eigen kracht staande wilt blijven, word je door het ‘geweld’ omver geschoven. Deze signalen moeten ons juist aansporen om méér naar boven te kijken. Enkel hopen en vertrouwen op God en daarna het eeuwige leven.”
“De christelijke cultuur die er nog is in Nederland wordt wel enigszins bedreigd door alle ontwikkelingen. Maar in het geloof draait het niet om een christelijke cultuur. Ik vind dat er binnen de SGP wel eens te veel over bedreiging van de christelijke cultuur gesproken wordt. Ik zie ook wel dat er dingen veranderen en ik ben niet met alles even gelukkig, ik zou ze liever anders zien. Maar voor mijn persoonlijke geloofsbelijdenis is het geen bedreiging.
Kenmerkend voor mijn overtuiging is juist dat het iets heel persoonlijks is. Als dat dan zo ver strekt dat je er een cultuur mee kunt creëren is dat mooi, maar daar gaat het niet om. Het gaat er om hoe je zelf tegenover God staat. Ik zie niet gebeuren dat ik mijn eigen geloof niet meer mag uitdragen hier in Nederland. Wij kunnen hier nog vrij geloven, naar de kerk gaan. In landen verderop worden christenen vervolgd vanwege hun gezindte.
Ik zie alle ontwikkelingen als een uitholling van het christelijk landschap in Nederland. Die uitholling is typische verjaardagspraat. Borrelpraat. Zoals je iedereen op verjaardagen hoort klagen over dingen, hoor je bij ons ‘tsjonge, wat ze nou weer uitgespookt hebben in Den Haag, het wordt alleen maar erger en erger…’, en daarna nemen ze weer een borrel. Het is zeker een item waar over gepraat wordt, maar ik hoor om mij heen net zo vaak dat men klaagt over de stijgende prijzen.
Het is naïef om te denken dat Nederland nog een christelijk land is. Ik vind het erg dat veel Nederlanders zelf niet meer geloven. Erger dan dat er allerlei christelijke tradities uit het land verdwijnen. Dat men niet meer gelooft, doet mij veel meer pijn. Maar als men de behoefte niet meer heeft om op zondag naar de kerk te gaan kun je dat pijnlijk en verdrietig vinden, maar niemand wordt daar beter van als we dat elke keer benoemen.”
“Het geloof en het leven volgens de bijbel vind ik erg belangrijk. Onze school geeft les volgens de waarden in de bijbel. Alle ouders van de leerlingen op deze school ondertekenen een contract waarin ze aangeven achter de Bijbelse lesmethode en het schoolreglement op onze school te staan. Gods Woord wordt hier nageleefd. We veronderstellen dat ieder kind bij de geboorte weinig goeds in zich heeft, dat het ‘ geestelijk dood is door zonden en misdaden’. Een kind kan alleen goed worden als het goed wordt opgevoed. We laten ze hier leven als een kind van de Heer, we zingen bijvoorbeeld met de klassen psalmen en we leren ze de normen en waarden uit de bijbel.
Om er voor te zorgen dat een kind goed terechtkomt, is het belangrijk dat de school en ouders het kind de juiste normen en waarden bijbrengen. Een kind moet na een dag op school thuis door de moeder worden opgevangen. Een moeder is de beste kinderopvang, er gaat niets boven moederliefde. In de bijbel staat dat de vrouw verantwoordelijk is voor de zorg voor haar kinderen en niet één of andere buitenschoolse opvang.
Het leven met de Heere geeft me vreugde van binnen. De dood is niet het einde. Na de dood komt men terecht in het paradijs bij de Heere. Het leven is slechts een tussenstop naar dat paradijs. God is het heiligste dat er is. Dat het verbod op godslastering wordt geschrapt uit de wet doet me daarom pijn. De restanten van de christelijke wortels in de samenleving worden op die manier weggepoetst. Dat is ook zo met de koopzondagen, ik word er verdrietig van. Zondag hoort een rustdag te zijn. Voor
christenen is het een dag gewijd aan het geloof, het brengt een oase van rust.
Als je weet dat je een kind van de Heere bent, behoud je als christen je identiteit. God beschermt zijn kinderen, je moet hem dienen en liefhebben. Doe je dat, dan ontvang je de diepste vreugde. Materialisme is niet belangrijk, daar heb je over honderd jaar toch niets meer aan. Je neemt het niet mee na het aardse leven.”
“Werkendam is geen Staphorst of Urk. We zitten niet in een isolement. In mijn beleving zijn wij niet zo bijzonder. Ik zou het liefst zien dat heel Nederland er zo uit zag, dan was het inderdaad makkelijker. Maar zolang wij ons verhaal mogen vertellen vind ik het fijn. Wat er nu allemaal speelt, zie ik wel als
een inperking van onze geloofsvrijheid, maar ik voel mij als christen niet bedreigd. Mensen in Nigeria, waar kerken worden afgebroken, of Pakistan waar christenen worden vermoord, die worden in hun geloof bedreigd.
Het wordt er hier misschien niet makkelijker op. Gereformeerden hebben zich al veel aangepast aan de maatschappij. Maar hoe ver gaat de kerk daar in? Dat is constant het spanningsveld. Het is net als een glas wijn. Als je daar één druppel water bij doet, merk je er niks van, maar is het glas half om half gevuld, dan smaakt het nergens meer naar.
Je krijgt een beetje het idee als gelovigen dat je iets hebt te verdedigen. Maar wij hoeven helemaal niks
te verdedigen, wij zijn gewoon nog authentiek. Heel veel mensen hebben afscheid genomen van de kerk, en die zeggen dan tegen ons: ‘verdedig je punt eens’. Maar dan denk ik, ‘nee, jullie moeten juist je standpunt verdedigen waarom jullie zijn weggegaan’. Wij hebben helemaal geen behoefte om ons te verklaren, het is voor ons geen issue.
Als je persoonlijk geloof gebaseerd is op de bijbel, en dat ziet er helaas voor iedereen anders uit, dan is
er een toekomst. Je moet de Heere trouw blijven. Hij is geen EHBO-kit die je er bij pakt als het even niet lekker loopt. Als gelovigen elkaar kunnen vinden in dat geloof en dat uitstralen naar buiten toe, dan kan er van alles op ons afkomen maar dan overleven wij dat. We moeten elkaar vasthouden. Dat kost soms wat moeite, maar het moet kunnen.”
“Als predikant wil ik met de tijd mee gaan. Er veranderen veel dingen in de samenleving waar ik mijn preken op aanpas. Ik probeer de boodschap van de bijbel te laten schuren met de boodschap van de dag van vandaag. Om mensen actief te houden binnen de kerk investeer ik veel in persoonlijk contact en de relaties met leden van de kerk. Met de jongeren hebben we bijvoorbeeld tienminutengesprekken om elkaar eens te leren kennen. Omdat er ook schippers lid zijn van onze kerkgemeenschap worden de diensten live op internet uitgezonden.
In een beschermde omgeving als Werkendam gaat alles ook gewoon door. Ik probeer de mensen weerbaar te maken voor wat er speelt in de maatschappij. Mede door het Reformatorisch Dagblad trekken christenen steeds meer naar elkaar toe. Ik krijg het daar benauwd van. Er worden beurzen en reisjes georganiseerd vanuit de krant maar ook vanuit de gemeenschap zelf. Hierdoor sluiten de mensen zich wel steeds meer af. Die afzondering komt ongezond over.
Ik vind over het algemeen dat de maatschappij de verkeerde kant opgaat. Datingsites worden bijvoorbeeld steeds meer gepromoot. Als je niet tevreden bent met je partner, zoek je toch gewoon een ander? Ik vind dat echt niet kunnen. Breek je de wetten van God dan breekt Hij jou. Zo sprak ik onlangs iemand die zijn vrouw had verlaten voor een ander, nu verlangt hij terug naar zijn eerste vrouw. Een tijd terug deed voormalig D66-kamerlid Dittrich een uitspraak waarmee hij me echt verdrietig maakte. Hij dacht dat er misschien een wet zou komen die het trouwen met meerdere vrouwen mogelijk maakt.
Ik denk dat het belangrijk is voor een christen om aan drie punten te voldoen. Wordt dat gedaan dan kan de gelovige in deze maatschappij zijn identiteit behouden. Allereerst moet je intens met God leven. Daarnaast is het belangrijk om de tijdgeest van vandaag te ontmaskeren. Als laatste moet men leren van de broeders en zusters van de lijdende kerk. Zij leven in gebieden waar het niet handig is om christelijk te zijn. Sommigen zijn zelfs vervolgd vanwege hun geloof. Vergeleken met hen zitten we hier gebakken.”
“Als fractievoorzitter van de ChristenUnie in Werkendam heb ik niet het idee dat mensen anders tegen me aan kijken omdat ik een vrouw ben. De plaatselijke SGP heeft dan wel tegen het landelijk voorstel gestemd om vrouwen in de partij toe te laten. Dankzij reststemmen van diezelfde partij ben ik uiteindelijk in de politiek terechtgekomen. De SGP ziet liever een christelijke vrouw in de politiek dan een liberale man.
Het geloof raakt politiek gezien steeds meer in het geding. Ik ben bang dat het op den duur niet meer mogelijk is om een eigen school op te richten. Dat zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat christelijke basisscholen zouden verdwijnen, een soort ontzuiling van scholen. Momenteel betaalt de gemeente een deel van het vervoer van kinderen naar bepaalde scholen. Ik denk dat het straks ook zo ver komt dat als je dat wil je er zelf voor zal moeten betalen.
De maatschappij is aan het veranderen, in steeds meer steden zijn de winkels op zondag open. Hier ben ik op tegen, zondag is een dag gewijd aan het geloof. Ik denk dat een vrije zondag voor heel de samenleving goed zou zijn. Het is een dag die ideaal is om eens op bezoek te gaan bij familie. Ondernemers moeten dit ook kunnen doen. Ik heb eens een onderzoek gelezen waar uit kwam dat zondagsrust erg goed is voor de creativiteit van mensen.
De normen en waarden in Nederland blijven veranderen. Ik vind het raar dat het verbod op godslastering wordt afgeschaft met als reden dat de wet toch niet wordt toegepast. Waarom zou je hem schrappen als je er geen last van hebt? De wet is voor mij een vorm van beschaving. Het lijkt wel of een partij als D66 het er om doet. Al wordt de wet weinig toegepast, het is fijn dat deze er is. Toch blijf ik vasthouden aan mijn geloof. Dit doe ik door puur en echt te geloven. Blijven geloven, wat er ook gebeurt. Je moet niet alleen zeggen dat je gelooft, maar het ook echt doen. De ChristenUnie heeft wel eens de slogan gehad: ‘Duidelijk, eerlijk, echt’. Dat vind ik wel een goede.”
Deze website is een productie van Nero voor het Brabants Dagblad.
Redactie
Nelleke Arnout
Rob van Elewout
Thom Mandos
Vormgeving en techniek
Ben van de Wal
Fotografie
Maarten van den Hurk
Reacties
nero@bd.nl
